असोज ६, नुवाकोट । गत भदौ १० गते बुधबार बिहान ८:३७ बजे लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा विशाल हिमपहिरो खस्दा उत्तर-मध्य नेपाल र तिब्बत सीमावर्ती भेगमा ठूलो विनाश निम्तिएको थियो ।
राजधानी काठमाडौँबाट करिब ६० किलोमिटर उत्तरमा पर्ने उच्च हिमाली पहाडको एउटा ठूलो हिउँको ढिस्को खसेर उपत्यकामा बजारिएपछि लेन्दे खोला, भोटेकोशी र त्रिशूली नदीमा भीषण बाढी र पहिरो आएको थियो।
अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणका अनुसार नेपाल र तिब्बतको हिमाली सीमावर्ती क्षेत्रमा विशाल हिमनदीको पतनका कारण विनाशकारी आकस्मिक बाढी आएको जनाएको छ ।
यो हिमपहिरो यति शक्तिशाली थियो कि सुरुमा भूकम्प मापन केन्द्रहरूले यसलाई ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्प भनेर रिपोर्ट गरेका थिए। पछि अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणले हिउँ र चट्टानको विशाल ढिस्को खस्दा ५.२ म्याग्निच्युड बराबरको धक्का पैदा भएको स्पष्ट पारेको जनाएको छ।
त्यस ढल्काइ वा पहिरोले पानी, हिलो, चट्टान र बरफको विशाल भेललाई अघि बढायो, जुन गर्जँदै उपत्यकाहरू हुँदै लेन्धे खोला, भोटेकोशी र त्रिशूली नदीहरूमा बगेर गयो।
हिउँ खसेपछि नदीमा पानी, हिलो र विशाल पत्थरको धमिलो लेदो तीव्र गतिमा अघि बढ्यो, जसले रसुवा र नुवाकोटका तटीय बस्तीहरूमा भीषण क्षति पुर्याएको छ।
नेपाल-चीन (तिब्बत) जोड्ने केरुङ/रसुवागढी नाका नजिकै लेदो माटो र पानीको विशाल पर्खाल नै बस्तीतिर सोझिएपछि भागदौड मच्चिएको थियो। बाढीले केही सेकेन्डमै पक्की घर, पुल र सडकहरू स्वाहा पारेको छ।
नेपाल र तिब्बत जोड्ने गिरोङ सीमा नाकाका भयावह भिडियोहरूमा भग्नावशेषको विशाल लहरले भवनहरू ध्वस्त पार्दै र बसहरूको लामलाई बगाउँदै गर्दा मानिसहरू ज्यान बचाउन भागिरहेको देखिन्थ्यो।
रसुवाका स्थानीय तथा घाइते ६८ वर्षीय केशवप्रसाद बरालले अस्पतालको शय्याबाट भने, “हाम्रै अगाडिबाट हिलोको ठूलो बाढी आयो। हेर्दाहेर्दै पानी र लेदोको सतह अग्लो हुँदै गयो। घरभित्र पानी पस्न थालेपछि मैले श्रीमतीको हात समातेर छततिर लैजान खोजेँ, तर उनी हिलोको भेलमा परिन्। चार-पाँच घण्टापछि हेलिकप्टर आएर मलाई उद्धार गर्यो। मेरी श्रीमती अझै माटोमुनि छिन्।”
यस्तै नुवाकोटको विदुरमा काम गर्दै गर्दा बाढीको चपेटामा परेका श्रमिक विवेक कुमालले रुखको सहाराले ज्यान बचाउन सफल भएका थिए । काठमाडौँस्थित राष्ट्रिय ट्रमा सेन्टरमा उपचाररत कुमालले सम्झिए, “अचानक मानिसहरू कराउन थाले, म भाग्न थालेँ। भूकम्प आएझैँ ठूलो आवाजसहित पानीको विशाल भेल आयो। मलाई लेदोले बगाउँदै लगेको थियो, तर भाग्यवश एउटा आँपको रुखमा गएर अड्किएँ। त्यो रुख नभएको भए मेरो ज्यान जाने थिएन।”
विदुरभन्दा केही माथिबाट आएको बाढीले धार्मिक तथा ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको बेत्रावती बजारतिर जाने नदी कटान गरेर बस्ती नै जोखिममा पारेको छ। विज्ञहरूका अनुसार यस्तो तीव्र गतिको लेदो बाढी “तरल कङ्क्रीट” जस्तै हुन्छ, जसबाट भागेर बच्न असम्भवप्रायः हुन्छ। स्याफ्रुबेँसी, टिमुरे र नुवाकोटका तटीय भेगमा पक्की घरका तल्ला तलासम्म लेदो भरिएको छ।
उद्धार कार्यमा जुटेका स्वास्थ्यकर्मी तुलाबहादुर बीकेका अनुसार नदी किनारका बस्तीहरू पूर्ण रूपमा बगेका छन्। “जताततै विनाश मात्रै छ। हाम्रै आफ्न्तमध्ये पाँच जना अझै बेपत्ता छन्” उनले भने।
वैज्ञानिक डा. डेभिड पेटलेले यस घटनाको भयानक स्वरूपलाई “प्रलयकारी” को संज्ञा दिएका छन्। उच्च वेगमा हिउँ खस्दा उत्पन्न तापक्रम र नदीको पानी मिसिएर यति ठूलो परिमाणमा लेदो बाढी सिर्जना भएको हुन सक्ने उहाँको प्रारम्भिक अनुमान छ।
हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा विश्वकै धेरै हिमताल र हिमनदीहरू रहेका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तन र विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिका कारण हिमनदीहरू पग्लिने क्रम दोब्बरले बढेको छ। यसले गर्दा हिमाली क्षेत्रका तटीय बस्तीहरूमा यस्ता अकल्पनीय प्राकृतिक विपद्को जोखिम थप चुलिँदै गएको छ।
द गार्डीनियरको सहयोगमा यो सामग्री तयार गरिएको हो।
लेखकको बारेमा
