२०७८, ३ असार बिहीबार

दाइजोले छुट्टयाएको प्रेम

अजयकुमार यादव र आरती साह     जेष्ठ २९ २०७७ १२:५७


marriage daijo article aarati shah and ajaykumar yadav
bidur tax

२१ औं शताब्दीको लगभग आधा भन्दा बढी वर्ष बितिसक्दा पनि हाम्रो समाज, समाजिक विकृति, समाजिक विकेन्द्रीकरणमा सम्पूर्ण समाज कुनै न कुनै रुपमा बन्धक भएको देखिन्छ । समाजिक विकृतिहरु थुप्रै छन् । दाइजो भन्ने शब्दको कारण हामी नेपालीले समय समयमा केहि घटना घटेको सुनु परेको छ । दाइजो को कारण फलानो श्रीमानले आफनो श्रीमतीको हत्या गर्यो, जिउँदो जलायो इतयादी घटनाहरु हामी सुन्ने गरेका छौं । अनि घटना सुनेपछि हामी जस्ता तथा कथित बुद्धिजीवीहरु ठूला ठूला बहस गर्छौं । झन त अधिकारवादीहरु समाजिक सञ्जालमा, साथ साथै सडकमा ठूला ब्यानरका साथ प्रदर्शन गरेको दृश्य हामीले देखेकाछौं । 

तर ताजुब कहाँ लाग्छ भने आफू माननिय हुँदा आफनो छोरी गैर दलितसंग बिहे गरेको झोकमा ज्वाइ थुन्ने र कुट्ने पूर्व सानसद पनि बेला बेला विभेद विरुद बुरुक बुरुक उफ्रेको हेर्दा उहाँहरुलाई तथाकथित वृद्धिजीवी भने की पाखण्डी वृद्धिजीवी भने कुरामा अन्योलमा छौं । आफू दाइजो लिएको  र दिएका सामाजिक विषयका शिक्षकले दाइजोविरुद्ध विधार्थीलाई पढाएको देख्दा र सुन्दा, शिक्षकलाई कुन खालको शिक्षकको रुपमा परिभाषित गर्नै भने कुरामा पनि अन्योलमा परेको छौं । 

शिक्षित परिवारकाले दाइजो लिनु हँदैन भन्ने कुरा उनीहरुलाई ज्ञात हुन्छ । तर बिडम्वना विगतका घटनाहरु हेर्नै हो भन्ने दाइजोको कारण घटित घटनाहरु शिक्षित, सम्पन्न परिवारमा घटेको छ ।

त्यसैले आज हामी यस्तै तथाकथित शिक्षित परिवार, सम्पन्न परिवार ठान्ने परिवारमा दाइजोको कारण घटित अर्थात घटनाको बारेमा लेख्ने प्रयास गरेका छौं । एकजना साथिको घटनालाई उहाँको अनुरोधमा हामी आफनो  कलमको माध्यमले तपाईहरुको माझ ल्याउन चाहेको छु । ती साहसी समाजप्रति जिम्मेवार साथीलाई सलाम गर्न चाहन्छु । किनभने उहाँ नेपाल त्यसमा पनि मधेशकी छोरी, जसले आफनो जीवनमा घटेको घटनालाई समाजको सामु ल्याउन चाहेकी छिन्, ताकी आउने छोरी चेली यस्ता घटनाका शिकार नबनुन् । जुनसुकै समुदायमा विकृति हुनसक्छ । आज हामी एउटा अर्थात घटनाको चर्चा गर्न चाहन्छौं । भनिन्छ, शिक्षित परिवारकाले दाइजो लिनु हँदैन भन्ने कुरा उनीहरुलाई ज्ञात हुन्छ । तर बिडम्वना विगतका घटनाहरु हेर्नै हो भन्ने दाइजोको कारण घटित घटनाहरु शिक्षित, सम्पन्न परिवारमा घटेको छ । यो घटना पनि एक शिक्षित परिवार र हरेक हिसावले सम्पन्न परिवारको हो । 

दुईटा शिक्षित परिवारका दुई शिक्षित केटा र केटीको दाईजोको कारण मिलन विन्दु अर्थात विवाह को समिप पुगेको ५ वर्षका प्रेममा पूर्णविराम लागेको घटना हो  । केटा एम बि बि एस र केटी एगरिकलचरमा अध्ययनरत छन् । तिनीहरुको प्रेम सम्बन्ध यतिसम्म घनिष्ट थियो की, दुवै परिवारको बीच पनि घनिष्ट सम्बन्ध कायम भइसकेको थियो । एक अर्काको घर जाने आउने, दुवैको बीच झगडा भएका बेला उनीहरुका परिवारकाले मेल गराउन मध्यकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्थियो । दुवै परिवारका अभिभावकले बुहारी र ज्वाई बनाउने मोखित रुपमा घोषणा समेत गरिसकेका थिए । यी सम्बन्धलाई अधिकारीक रुप दिने समय आइसकेको थियो । किनभने केटिको ब्यचलर सकिसकेको थियो र केटा पनि अन्तिम वर्षमा भएकाले  केटिका बुवाले विवाहको प्रश्ताप राख्छ । केटा डाक्टर हुने भएकाले मोटो दाइजो दिनेहरुको चहलपहल चल्नु स्वभाविक नै थियो । केटाको बुवालाई दाइजोको विभिन्न अफर आएको कारण केटाका बुवाले  केटिको बुवालाई समेत दाइजो चाहिन्छ अनि मात्र आफनो छोराको विवाह तपाईको छोरीसंग गर्नसक्छु । “किनभने मैले आफनो छोरालाई धेरै खर्च गरेर डाक्टर पढाएको छु । त्यसैले म फोकटमा विवाह गर्न सक्दिन्न ।” केटा र केटीको ५ वर्षको  सम्बन्ध जाबो दाइजोले  पूर्णविराम लाग्ने निश्चित भएकाले, केटीले आफूलाई सम्हाल्न सकि राखेका थिएन, त्यसैले कयौं चौटि आत्महत्या गर्ने प्रयास समेत गर्यो । केटिका परिवारले ठिकै छ, छोरीको निम्ति दाइजो दिन तयार भएर सम्बन्धलाई आगाडी बढाउन खोजे, तर छोरीले दाइजो दिएर विवाह गर्न अस्विकार गरे । यता केटाको परिवारले समेत केटालाई जानकारी नै नगरी २२ लाख दाइजो लिएर केटाको विवाह अरुसँग गर्ने निधो गरेका थिए । केटाका बुवाले केटालाई विभिन्न जाल झेल गरेर, केटालाई भावनात्मक नाटक देखाएर,कि तिमि विवाह गर्दैनौं भन्ने म बिष खान्छु । यसरी केटाको इन्गेजमेन्ट गराउन सफल भएका छन् । 

पहाडि समुदायका कैयोले बुहारीलाई दाइजो नलाएको भनेर श्रीमती मार्फत बुहारीलाई घर बाहिर निकालेका घटना पनि हामी सुनेका छौं ।

यस्ता थुप्रै घटनाहरु घटेका छन । तर गम्भिर प्रश्न के उब्जिनछ भन्ने,  यो दाइजो प्रथा कसरी अन्त्य हुन्छ । किनभने कति तथाकथित बुद्धिजीवीहरुले मधेशमा मात्र दाइजो प्रथा छ, किनभने त्यहाँका मान्छेहरु अशिक्षित छन् जस्ता तर्क दिएको पाईन्छ । तर ताजुब कहाँ लाग्छ भने पहाडि समुदायका कैयोले बुहारीलाई दाइजो नलाएको भनेर श्रीमती मार्फत बुहारीलाई घर बाहिर निकालेका घटना पनि हामीले संचारमध्यमबाट सुनेका छौं । पछिलो दाइजो घटनाको तथ्यांकअनुसार के देखाएको छ भन्ने दाइजोको कारण घटेका घटनाहरु बढी शिक्षित परिवारमै घटेको छ । एउटा अङग्रेजी भनाईलाई सापटि लिएर भन्दा, “सबैले दुनियाँ परिवर्तन गर्न चाहन्छन्, तर आफू कोही पनि परिवर्तन हुन चाहेको छैन । यसरी नै सबै दाइजो प्रथा खत्म गर्न लागी परेका भनेर नाटक गर्छ, तर आफू दाइजो दिने र लिनेमा संलग्न छन् । कानुनको प्रयोग दाइजो लिने र दिने बेला गरिदेन । जब दाइजोले कुनै  घटनाको रुप लिन्छ अनि मात्र अदालतको ढोका ढकढकाईन्छ ।”

हामीले आफनो स्तरबाट पहिला दाइजोको विरुद्ध उभिनु पर्दछ । आफनो परिवारबाट दाइजो लिने र दिने कार्य बन्द गर्नुपर्दछ । दाइजो लिएर हुने विवाहमा सहभागी नभएर प्रतिकार गर्नुपर्छ । दाइजोको प्रमानेन्ट समाधान खोज्नु जरुरी छ । पैतृक सम्पतिमा छोराको मात्र अंश हुनु कतिको जायज र समानता हो । हाम्रो हिसावमा यो सरासर भेदभाव हो । किनभने छोरा र छोरी एउटै कोखबाट जन्मेका हो, त्यसैले हरेक कुरामा दुवैको सम्मान अधिकार हुनुपर्छ । पैतृक सम्पतिमा छोरा र छोरी दुबैलाई अंश दिने व्यवस्थाको निर्माण गर्नु जरुरी छ । यसले दाइजो प्रथालाई जडै देखि निर्मुल पार्नेछ । 

समाजले दाइजो नलिने परिवारलाई दाइजो नलिएको भन्दै हेप्ने, दाइजो लिन प्रोत्साहन गर्ने, घरपरिवारका सदस्यलाई भडकाउने, आदि काम गर्दछ । 

​दाइजोले आजसम्म कति बालिका/नाबालिका नारीको (महिला/केटी) ज्यान लिएको छ । कोही दिनरात मानसिक तनाब सहेकी छिन्, भने कोही मानसिक तथा शारिरीक पिडा पाएकी छिन्, त कोही जिउँदै जलाइएकी छिन् । यसमा दोष कसको त, सरकारको कि समाजको ? सरकारको तहबाट कानून बनाइ दिइएको छ, जाहेर परेपछि प्रहरी खटाइन्छ, र अन्त्यमा दोषीले सजाय पाउने गरेको छ । तर समाजले के गर्नुपथ्र्यो र के गर्छ । समाजले दाइजो नलिने परिवारलाई दाइजो नलिएको भन्दै हेप्ने, दाइजो लिन प्रोत्साहन गर्ने, घरपरिवारका सदस्यलाई भडकाउने, आदि काम गर्दछ । 

समाजले यस्तो विकृतिको विरुद्ध जागरुक भइ एकताका साथ काम गर्नु पर्नेछ । समाज र हामी आफ्नो स्तरबाट जागरुक भएर दाइजो मात्र होइन कि, अरु घरेलु हिंसाको बारे असल नियतले आवाज उठाउनु पर्नेछ अनि मात्रै नारी माथिको अत्याचार न्यूनीकरण भएर जान्छ ।

अन्त्यमा, सामजले यो सोच्दैन कि भोलि उसको चेलीबेटीसँग पनि यस्तै केही हुनसक्छ । तर समाजले यो सोच्दछ कि, मैंले भोगेको थिए भने, तिमिले नि भोग्नु पर्छ । यस्तो सोचले गर्दा कति छोरीहरुको बलि चढाइयो र यो सोच बदलिने समयसम्म कति छोरीको बलि चढला ।

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?


प्रतिक्रिया




Bachchhaladevi Suppliers
Diyo Pathshala Montessori
Nuwakot FM 106.8 MHz
Trishuli Web Design Services in Nuwakot
use to mask safe from covid19


Top