विश्व अहिले चौंथो औद्योगिक क्रान्तिको युगमा प्रवेश गरिसकेको छ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), डिजिटल प्रविधि, स्वचालन र इन्टरनेटमा आधारित अर्थतन्त्रले रोजगारीको स्वरूपलाई तीव्र गतिमा परिवर्तन भईरहेको छ । परम्परागत कार्यालयमा आधारित स्थायी रोजगारीको अवधारणा विस्तारै परिवर्तन हुँदै गएको छ भने परियोजनामा आधारित, स्वतन्त्र र डिजिटल माध्यमबाट गरिने काम अर्थात् ‘गिग इकोनोमी’ विश्व श्रम बजारको नयाँ वास्तविकताका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।
त्यसैले विदुर नगरपालिकाले आगामी नीति तथा कार्यक्रममा डिजिटल अर्थतन्त्र र गिग इकोनोमीलाई नयाँ प्राथमिकता बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।
यो परिवर्तनबाट विदुर नगरपालिका पनि अलग रहन सक्दैन र रहनु हुदैन यस तर्फ विदुरलाई लैजान सक्नु नै आजको आवश्यकता हो । आगामी दिनमा नगरको समृद्धि केवल भौतिक पूर्वाधार निर्माणमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन । सडक, पुल र भवनसँगै युवाको सीप, डिजिटल क्षमता र उद्यमशीलतालाई विकासको केन्द्रमा राख्न आवश्यक छ । त्यसैले विदुर नगरपालिकाले आगामी नीति तथा कार्यक्रममा डिजिटल अर्थतन्त्र र गिग इकोनोमीलाई नयाँ प्राथमिकता बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ । यसमा पनि बिशेष गरी युवा तथा जेन्जी समूहलाई प्रमुख प्राथमिकतामा राख्नु सक्नुपर्छ ।
विदुर नगरपालिकामा ठूलो संख्यामा शिक्षित तथा ऊर्जाशील युवा रहेका छन् तर पर्याप्त रोजगारीको अभावका कारण धेरै युवाले वैदेशिक रोजगारी रोज्नुपर्ने अवस्था अझै कायम छ । यदि यही युवालाई आवश्यक डिजिटल सीप, गुणस्तरीय इन्टरनेट, आधुनिक कार्य वातावरण र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्न सकियो भने उनीहरूले आफ्नै नगरमा बसेर विश्वका विभिन्न देशका कम्पनीका लागि सेवा प्रदान गर्न सक्छन् । यसले स्थानीय आय वृद्धि, विदेशी मुद्रा आर्जन, उद्यमशीलता विकास तथा आर्थिक गतिविधिमा उल्लेखनीय योगदान पु¥याउन सक्छ ।
यस केन्द्रमार्फत ग्राफिक डिजाइन, वेबसाइट निर्माण, मोबाइल एप निर्माण, डिजिटल मार्केटिङ, भिडियो सम्पादन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डेटा विश्लेषण, साइबर सुरक्षा, ई–कमर्स, फ्रीलान्सिङ तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा माग भएका सीपसम्बन्धी तालिम सञ्चालन गर्नुपर्छ ।
त्यसैले विदुर नगरपालिकाले “डिजिटल विदुर, सक्षम युवा” भन्ने दीर्घकालीन अवधारणालाई विकासको एउटा प्रमुख आधार बनाउनुपर्छ । अबको विकास योजनामा डिजिटल रोजगारी सिर्जना, सूचना प्रविधिमा आधारित उद्यमशीलता तथा गिग इकोनोमीलाई स्पष्ट रूपमा समावेश गर्न आवश्यक देखिन्छ । यसका लागि सबैभन्दा पहिले नगरस्तरीय डिजिटल स्किल डेभलपमेन्ट सेन्टर स्थापना गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । यस केन्द्रमार्फत ग्राफिक डिजाइन, वेबसाइट निर्माण, मोबाइल एप निर्माण, डिजिटल मार्केटिङ, भिडियो सम्पादन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डेटा विश्लेषण, साइबर सुरक्षा, ई–कमर्स, फ्रीलान्सिङ तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा माग भएका सीपसम्बन्धी तालिम सञ्चालन गर्नुपर्छ । तालिमलाई केवल प्रमाणपत्र वितरणमा सीमित नगरी प्रत्यक्ष आम्दानी गर्न सक्ने व्यवहारिक सीपसँग जोडिनुपर्छ ।
त्यसैगरी नगरपालिकाले युवाका लागि साझा डिजिटल कार्यस्थल स्थापना गर्नुपर्छ । उच्च गतिको इन्टरनेट, स्थिर विद्युत्, सामुहिक काम गर्ने स्थान, डिजिटल उपकरण तथा सहकार्यको वातावरण उपलब्ध गराउने यस्तो केन्द्रले विद्यार्थी, स्टार्टअप, फ्रीलान्सर तथा युवा उद्यमीलाई एउटै स्थानबाट विश्व बजारसँग काम गर्ने अवसर प्रदान गर्न सक्छ । शिक्षा क्षेत्रलाई पनि समय अनुकूल बनाउन आवश्यक छ । विद्यालय तथा कलेजहरूले परम्परागत पाठ्यक्रमसँगै डिजिटल सीप, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कोडिङ, समस्या समाधान, सिर्जनात्मक सोच, अंग्रेजी भाषा तथा परियोजनामा आधारित सिकाइलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । यसका लागि नगरपालिकाले शैक्षिक संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्दै स्थानीय स्तरमै डिजिटल शिक्षा प्रवद्र्धन गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ ।
विदुर नगरपालिकाले स्थानीय युवा उद्यमशीलतालाई पनि नयाँ दृष्टिकोणबाट हेर्नुपर्छ । अब उद्योग भन्नासाथ केवल ठूलो भवन र मेसिनको कल्पना गर्ने समय समाप्त हुँदै गएको छ । एउटा लेटेस्ट ल्यापटप, उच्च गतिको इन्टरनेट र आवश्यक सीपका आधारमा विश्व बजारमा सेवा निर्यात गर्न सकिने अवस्था सिर्जना भइसकेको छ । त्यसैले डिजिटल स्टार्टअप, सूचना प्रविधिमा आधारित व्यवसाय तथा सेवा निर्यात गर्ने युवालाई प्रोत्साहन गर्ने विशेष नीति ल्याउन आवश्यक छ । निजी क्षेत्रसँगको साझेदारीलाई पनि सुदृढ बनाउनुपर्छ । सूचना प्रविधि कम्पनी, बैंक, विश्वविद्यालय तथा विकास साझेदारसँग सहकार्य गर्दै अन्तर्राष्ट्रियस्तरको तालिम, इन्टर्नसिप, परियोजना तथा रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ । यसले स्थानीय युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाका लागि तयार बनाउन सहयोग पुग्नेछ ।
नगरपालिकाले प्रत्येक वर्ष डिजिटल रोजगार मेला, स्टार्टअप प्रदर्शनी, इनोभेसन च्यालेन्ज, ह्याकाथन, तथा युवा नवप्रवर्तन प्रतियोगिता आयोजना गर्ने परम्पराको सुरुआत गर्नुपर्छ । यस्ता कार्यक्रमले युवाको सिर्जनशीलता, नवप्रवर्तन तथा उद्यमशील संस्कृतिलाई बलियो बनाउनेछ । डिजिटल अवसर सबै नागरिकसम्म पुग्नुपर्छ । त्यसैले महिला, दलित, जनजाति, अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा ग्रामीण वडाका युवालाई लक्षित विशेष डिजिटल सीप कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ । डिजिटल विभाजन कम नगरी समावेशी विकास सम्भव हुँदैन ।
यससँगै नगरपालिकाले आफ्नै सेवा प्रणालीलाई पनि क्रमशः डिजिटल बनाउनुपर्छ । सार्वजनिक सेवाको अनलाइन पहुँच, डिजिटल अभिलेख, स्मार्ट प्रशासन, सार्वजनिक स्थानमा निःशुल्क वाइफाइ तथा सूचना प्रविधिमा आधारित सेवा प्रवाहलाई आगामी योजनामा समावेश गर्न आवश्यक छ । यसले सेवाप्रवाहलाई पारदर्शी, प्रभावकारी र नागरिकमैत्री बनाउनेछ । यसको लागि आगामी स्थानीय तहको निर्वाचनमा यी सबै बुझ्ने र कार्यान्वयन गर्न सक्ने नेतृत्व आउन सके आगामी केही बर्षमा नै बिदुर समृद्ध बन्छ ।
गिग इकोनोमीसँग केही चुनौतीहरू पनि जोडिएका छन् । आयको अनिश्चितता, सामाजिक सुरक्षाको अभाव, डिजिटल प्रतिस्पर्धा तथा निरन्तर सीप अभिवृद्धिको आवश्यकता वास्तविक चुनौती हुन् । त्यसैले नगरपालिकाले तालिम मात्र होइन, करियर परामर्श, व्यवसाय विकास सेवा, डिजिटल नेटवर्किङ तथा वित्तीय साक्षरताका कार्यक्रमलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
आगामी दिनमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताले श्रम बजारलाई अझ परिवर्तन गर्ने निश्चित छ । सामान्य र दोहोरिने कामहरू घट्दै जानेछन् भने सिर्जनात्मक सोच, अनुसन्धान, प्रविधि विकास, रणनीतिक योजना तथा नवप्रवर्तनसँग सम्बन्धित सीपको माग अझ बढ्नेछ । त्यसैले विदुरका युवालाई भविष्यका अवसरका लागि आजैदेखि तयार बनाउनु आवश्यक छ ।
विदुर नगरपालिकाको आर्थिक विकासको नयाँ आधार कृषि, पर्यटन, उद्योग र पूर्वाधारसँगै डिजिटल अर्थतन्त्र पनि बन्नुपर्छ । यदि नगरपालिकाले दूरदर्शी नीति, पर्याप्त लगानी, गुणस्तरीय डिजिटल पूर्वाधार र प्रभावकारी साझेदारीमार्फत गिग इकोनोमीलाई विकास योजनामा समावेश गर्न सक्यो भने आगामी केही वर्षभित्र विदुरलाई डिजिटल उद्यमशीलता र युवा रोजगारीको नमुना नगरका रूपमा विकास गर्न सकिनेछ ।
समृद्ध विदुर निर्माणका लागि अबको प्राथमिकता केवल भौतिक संरचना निर्माण होइन, विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने सक्षम, सीपयुक्त र डिजिटल रूपमा सशक्त युवा उत्पादन गर्नु पनि हो । यही सोचलाई आगामी नीति, कार्यक्रम र बजेटको केन्द्रमा राख्न सकियो भने विदुर नगरपालिकाले स्थानीय आर्थिक रूपान्तरणको नयाँ अध्याय सुरु गर्न सक्नेछ ।
विदुर नगरपालिकाको भविष्य केवल श्रमका लागि युवा जनशक्ति बाहिर पठाउने भूगोलका रूपमा सीमित रहनु हुँदैन । अबको समय भनेको विदुरका युवाहरूको ज्ञान, सिर्जनशीलता र डिजिटल सीपलाई विश्व बजारमा निर्यात गर्ने र नगरको अर्थतन्त्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउने हो ।
गिग इकोनोमी कुनै क्षणिक लहड होइन, यो श्रम बजारको नयाँ यथार्थ हो । त्यसैले, विदुर नगरपालिकाले यसलाई “डिजिटल विदुर, समृद्ध विदुर” को दूरदर्शी राष्ट्रिय रणनीतिको प्रमुख स्तम्भ बनाउँदै आगामी नीति र कार्यक्रममा पहिलो प्राथमिकता दिनैपर्छ । प्रश्न अब सम्भावनाको मात्र होइन, हाम्रो द्रुत तयारी र दृढ नेतृत्वको हो ।
लेखक: युवा अभियान्ता एवं नेपाल युवा परिषद्का केन्द्रीय अध्यक्ष हुन् ।
लेखकको बारेमा
प्रतिक्रिया